خلاصه فصل پانزدهم علوم: با هم زیستن | بومسازگان و روابط موجودات زنده
بومسازگان چیست؟
بومسازگان (اکوسیستم) به مجموعهای از عوامل زنده و غیر زنده یک محیط گفته میشود که با هم در تعامل هستند. این اکوسیستمها بر اساس نوع محیط به سه دسته تقسیم میشوند:
بومسازگان خشکی (مثل جنگل گلستان)
بومسازگان آبی (مثل دریاچه زریوار)
بومسازگان مشترک خشکی و آبی (مثل تالاب شادگان)
انتقال انرژی در بومسازگان
در هر بومسازگان، دو فرایند اساسی جریان دارد:
1. زنجیره غذایی و انتقال انرژی
زنجیره غذایی از تولیدکنندهها (گیاهان، جلبکها، برخی باکتریها) شروع میشود.
سپس به مصرفکنندهها میرسد:
گیاهخواران
گوشتخواران
همهچیزخواران
در نهایت، تجزیهکنندهها مواد آلی را به مواد معدنی تبدیل میکنند.
تنها ۱۰٪ از انرژی در هر مرحله به حلقه بعد منتقل میشود. به همین دلیل، در هرم انرژی، تولیدکنندهها در پایینترین سطح قرار میگیرند.
2. شبکه غذایی
شبکه غذایی ترکیبی از چند زنجیره غذایی است که با هم مرتبطاند. خورشید، منبع اصلی انرژی تمام این زنجیرههاست.
انواع روابط میان جانداران
1. همزیستی
همسفرگی: سود برای یکی، بیتأثیر برای دیگری (ماهی و شکار)
همیاری: سود دوطرفه (میگوی تمیزکننده و مارماهی)
انگلی: سود برای انگل، ضرر برای میزبان (مثل کنه و انسان)
2. صیادی و شکار
در این رابطه، یک جاندار شکار میکند و دیگری شکار میشود (مانند شیر و گاو وحشی).
استتار یکی از روشهای دفاعی جانداران برای فرار از شکارچیهاست.
3. رقابت
جانداران برای منابع محدود رقابت میکنند. گاهی برای کاهش رقابت، زمان یا مکان تغذیه را تغییر میدهند؛ مانند شاهین (شکار در روز) و جغد (شکار در شب).
تنوع زیستی و خطر انقراض
تنوع زیستی به وجود گونههای مختلف در زیستبومهای گوناگون اشاره دارد.
مهمترین تهدید برای تنوع زیستی، فعالیتهای انسانی است.
انقراض زمانی رخ میدهد که هیچ فرد زندهای از یک گونه باقی نماند.
نمونههایی از جانوران در حال انقراض در ایران:
سمندر لرستانی
خرس سیاه آسیایی
ماهی کور غار
الهام از طبیعت در مهندسی
تار عنکبوت با ساختاری پروتئینی و مقاوم، نمونهای شگفتانگیز از طبیعت برای الهام در ساخت سازههای مستحکم و سبک محسوب میشود.
دیدگاه شما