درس سیزدهم علوم نهم جانوران بی مهره

انواع بی‌مهره‌ها:

1. اسفنج‌ها: ساده‌ترین جانوران دریایی، ثابت، بدون دستگاه خاص، دارای بدن سوراخ‌دار که از طریق جریان آب تغذیه و تنفس می‌کنند. محل زیست برخی جلبک‌ها و استخراج دارو از آنها امکان‌پذیر است.
2. کیسه‌تنان: شامل شقایق دریایی، عروس دریایی و مرجان‌ها هستند. بدنشان یک ورودی/خروجی مشترک دارد. برخی مانند عروس دریایی متحرک و برخی مانند شقایق دریایی ثابت هستند. مرجان‌ها با اسکلت آهکی خود آبسنگ‌های مرجانی مانند جزایر خارک و کیش را تشکیل می‌دهند و به‌عنوان موج‌شکن طبیعی مانع فرسایش سواحل می‌شوند.
3. کرم‌ها: به پهن، لوله‌ای و حلقوی تقسیم می‌شوند:
   • کرم‌های پهن: دستگاه گوارشی و عصبی ساده، بیشتر انگلی (مانند کرم نواری که در بدن انسان رشد می‌کند و می‌تواند منجر به انسداد روده و مرگ شود).
   • کرم‌های لوله‌ای: دستگاه گوارش کامل دارند. نمونه‌هایی مانند آسکاریس، کرمک و کرم قلاب‌دار که از آب و غذاهای آلوده وارد بدن می‌شوند.
   • کرم‌های حلقوی: دارای بدن نرم، ماهیچه‌ای و حلقه‌حلقه، با گردش خون، گوارش و دفع مواد زائد. مانند زالو (انگلی) و کرم خاکی (زندگی آزاد).
4. نرم‌تنان: بدن نرم و بدون حلقه دارند. برخی مانند حلزون، صدف دوکفه‌ای و هشت‌پا دارای صدف محافظ هستند. نقش مهمی در صنایع دارویی، ابزارهای زینتی، تولید کلسیم و استخراج مروارید دارند. برخی مانند حلزون و لیسه آفات کشاورزی محسوب می‌شوند.
5. بندپایان: بزرگ‌ترین گروه جانوران زمین شامل چهار گروه اصلی:
   • حشرات: مانند ملخ، پروانه، زنبور و پشه (دارای ۶ پا) با نقش کلیدی در گرده‌افشانی گیاهان، تولید ابریشم، عسل و تجزیه لاشه جانوران.
   • عنکبوتیان: مانند عنکبوت، رتیل، عقرب و کنه (دارای ۸ پا) که بیشتر آنها نیش سمی دارند.
   • سخت‌پوستان: مانند خرچنگ، میگو و خرخاکی (دارای ۱۰ پا). بیشتر آن‌ها دریازی بوده و غذای ماهی‌ها را تشکیل می‌دهند.
   • هزارپایان: برخی گوشتخوار و برخی گیاهخوار هستند.
6. خارپوستان: جانوران دریازی مانند ستاره دریایی، توتیا و سکه شنی که دارای خارهای بدنی و دستگاه گردش آبی هستند که وظیفه گردش خون، تنفس و دفع مواد زائد را بر عهده دارد.

اهمیت بی‌مهره‌ها:

• زیستگاه‌ها: برخی مانند مرجان‌ها زیستگاه جانوران دریایی هستند.
• چرخه غذایی: برخی مانند حشرات و سخت‌پوستان منبع غذای جانوران دیگر محسوب می‌شوند.
• نقش اکولوژیکی: گرده‌افشانی گیاهان، تصفیه آب (اسفنج‌ها)، تجزیه مواد آلی (حشرات و کرم‌ها).
• خطرات: برخی مانند کرم‌های انگلی باعث بیماری‌های انسانی و دامی می‌شوند.