جمعبندی درس دوازدهم: دنیای گیاهان
تقسیمبندی گیاهان: گیاهان به دو دستهی اصلی تقسیم میشوند: آوندداران و بدون آوند (خزه).
- گیاهان آونددار شامل دانهدار و بدون دانه (سرخس) هستند.
- گیاهان دانهدار به تک لپهای (مانند ذرت) و دو لپهای (مانند لوبیا) تقسیم میشوند.
بافتهای گیاهی و انتقال مواد:
- بافت آوندی شامل آوندهای چوبی (انتقال آب و مواد معدنی از ریشه) و آوندهای آبکش (انتقال مواد ساختهشده) است.
- رگبرگها ترکیبی از آوند چوبی و آوند آبکش هستند.
- تار کشنده سلولی طویل در ریشه است که آب و مواد معدنی را جذب میکند.
- شیره خام شامل آب و مواد معدنی در آوندهای چوبی و شیره پرورده شامل مواد قندی در آوندهای آبکش است.
آزمایشهای مهم:
- آزمایش آبرنگ و آب قند: اثبات حرکت آب و مواد درون آوندهای چوبی و آبکش.
- مشاهده آوند چوبی: رنگآمیزی با آبی متیل پس از بیرنگ کردن با سفیدکننده.
- اثبات تعرق برگ: کبالت کلرید در تماس با بخار آب روزنهها صورتی میشود.
فتوسنتز و برگ:
- تمام سلولهای سبز گیاه فتوسنتز دارند، اما ریشهها به دلیل نبود کلروفیل، فتوسنتز ندارند.
- برگ از چند لایه تشکیل شده است: پوستک (لایه محافظ)، روپوست بالایی، میانبرگ (محل فتوسنتز و آوندها)، روپوست پایینی (دارای روزنههای بیشتر) و پوستک انتهایی.
گیاهان بدون آوند:
- خزهها قدیمیترین گیاهان، دارای ریشهسا، ساقه و برگ مانند، بدون آوند و تکثیر از طریق هاگ هستند.
- خزهها ارتفاع کمی دارند (کمتر از 15 سانتیمتر).
- هاگدان خزهها در رأس آنها قرار دارد.
گیاهان آونددار بدون دانه:
- سرخسها اولین گروه آونددار بدون دانه هستند و از ساقه زیرزمینی رشد میکنند.
- تکثیر از طریق هاگدانهایی که پشت برگهایشان قرار دارند.
بازدانگان:
- گل ندارند اما دانه دارند (مانند کاج و سرو).
- دارای مخروطهای نر و ماده که دانهها روی پولکهای مخروط ماده شکل میگیرند.
نهاندانگان (گیاهان گلدار):
- دانهها داخل میوه قرار دارند.
- شامل تک لپهایها (دانه یک قسمتی، رگبرگ موازی، فاقد دمبرگ، تعداد گلبرگها مضرب ۳، مانند ذرت) و دو لپهایها (دانه دو قسمتی، رگبرگ منشعب، دارای دمبرگ، تعداد گلبرگها مضرب ۴ یا ۵، مانند لوبیا).
اندامهای گیاه:
- اندام رویشی: ریشه، ساقه، برگ.
- اندام زایشی: گل.
نمونههای خاص:
- سیبزمینی: یک ساقه زیرزمینی ذخیرهای است.
- هویج و تربچه: ریشههای ذخیرهای هستند.
- کاکتوس: ساقهی ذخیرهای دارد.
اهمیت گیاهان:
- فتوسنتز و تأمین غذا و اکسیژن.
- تهیه کاغذ، دارو (مثلاً گل انگشتانه برای بیماران قلبی و گل گاوزبان برای آرامش).
- جذب کربن دیاکسید، اما کاهش CO₂ نیاز به کاهش مصرف سوختهای فسیلی نیز دارد.
رابطه فتوسنتز و CO₂:
- برای آغاز فتوسنتز باید مقدار کمی کربن دیاکسید وجود داشته باشد.
- افزایش CO₂ تا حد مشخصی فتوسنتز را زیاد میکند، اما بعد از آن تأثیری ندارد.
نتیجهگیری:
گیاهان از نظر ساختاری و تولیدمثلی به گروههای مختلفی تقسیم میشوند و نقش حیاتی در تولید اکسیژن، فتوسنتز، زنجیره غذایی و حتی زندگی انسان دارند. حفظ و گسترش پوشش گیاهی در کنار کاهش سوختهای فسیلی، به تعادل محیطزیست کمک میکند.
دیدگاه شما