حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش، خشکی واحدی به نام پانگهآ و یک اقیانوس وسیع به نام پانتالاسا وجود داشت. با گذر زمان، این خشکی بزرگ به دو بخش لورازیا (شمالی) و گواندانا (جنوبی) تقسیم شد که توسط دریای تتیس جدا شده بودند. لورازیا بعدها قارههای آسیا، اروپا و آمریکای شمالی و گواندانا قارههای آفریقا، آمریکای جنوبی، هند، استرالیا و قطب جنوب را شکل داد.
حرکت قارهها با نظریه زمینساخت ورقهای توضیح داده میشود. بر اساس این نظریه، سنگکره از ورقههای مجزایی تشکیل شده که نسبت به هم حرکت میکنند. این حرکت به سه نوع تقسیم میشود:
نزدیکشونده (همگرا):
- برخورد صفحه اقیانوسی و قارهای باعث فرورانش، ایجاد گودالهای عمیق و آتشفشانهای انفجاری میشود (مثل گودال ماریانا).
- برخورد دو صفحه اقیانوسی نیز آتشفشانهای بستر اقیانوس و جزایر قوسی را پدید میآورد (مانند جزایر هاوایی).
- برخورد دو صفحه قارهای به تشکیل رشتهکوههایی نظیر هیمالیا و زاگرس میانجامد.
دورشونده (واگرا):
- در مرزهای واگرا، صفحات از یکدیگر دور میشوند و شکافهای اقیانوسی یا درههای ریفت ایجاد میکنند (مثل شکاف اقیانوس اطلس).
- این حرکت باعث تولید پوسته جدید از مواد مذاب در بستر اقیانوس میشود.
لغزنده:
- صفحات به صورت افقی و در جهت مخالف حرکت میکنند که معمولاً باعث زمینلرزههای شدید میشود (مانند گسل سن آندریاس).
حرکت ورقهها به دلیل جریانهای همرفتی در سستکره است. مواد مذاب با دمای بالا از اعماق زمین بالا میآیند، سرد میشوند و ورقهها را حرکت میدهند. بر اساس فرضیه هریس، این جریانها در وسط اقیانوسها، پوسته اقیانوسی جدید ایجاد کرده و با فرورانش، پوسته قدیمی را از بین میبرند.
پیامدهای حرکت ورقهها شامل تشکیل رشتهکوهها، زلزلهها، آتشفشانها و پدیدههایی مانند سونامی است که هنگام زلزله در بستر اقیانوس رخ میدهد.
گسلها، شکستگیهایی همراه با جابجایی در پوسته زمین هستند، در حالی که درزهها تنها شکستگیهایی بدون جابجایی هستند.
دیدگاه شما